Szybka kolej miejska

Od 75 lat bez pary
"Kolej elektryczna jest niczym innym, jak dwiema dużymi prądnicowymi elektrycznymi maszyna-mi, z których jedna jest zamontowana na małych kołach", tak Werner Siemens przedstawił swoją atrakcję dla zwiedzających na berlińskiej wystawie przemysłowej w 1879 roku. Jednak mija jeszcze parę dziesięcioleci do uruchomienia pierwszego elektrycznie napędzanego pociągu lokalnej komunikacji pasażerskiej. Z Dworca Szczecińskiego (Nordbahnhof = Dworzec Północny) przy Invalidenstrasse rusza 8-ego sierpnia 1924 roku bez gęstego dymu i sadzy pociąg do Bernau. W latach 1924-1927 elektryfikuje się najpierw odcinki północne, a od 1928 roku następuje kompleksowa "elektryfikacja" pozostałych odcinków lokalnej komunikacji.

W Hohen Neuendorf prace przygotowawcze rozpoczynają się wiosną 1924 roku. Przy Schönfliesser Strasse zaczyna się przebudowa dworca, i dworzec Stolper Strasse jest ponownie na krótki czas jedynym stacją. 11-ego grudnia  1924 roku nowy dworzec jest gotowy, dla zamkniętego teraz dworca Stolper Strasse stworzono wyjście południowe. Ku dużej niechęci obywateli, jak można przeczytać w kronice szkolnej Hohen Neuendorf. "Ogólne niezadowolenie mieszkańców z budowy tego gmachu wyraziło się w zbojkotowaniu święta uroczystego otwarcia. Kolej nie uwzględniała rzeczywistych warunków komunikacyjnych. Drugie wyjście południowe na ulice Franz- i Ruhwaldstrasse nie może zmienić beznadziejnej sytuacji dworca." W lecie 1925 roku odbywa się premiera. "Pierwszy elektryczny pociąg przejechał dzisiaj przed południem, o godzinie 9.39, przez nasz dworzec (Hohen Neuendorf). Był to pusty pociąg, w pierwszym z pięciu nowych wagonów znajdowali się panowie z dyrekcji i z Urzędu ds. Ruchu. Pociąg pędził z dość dużą szybkością przez stację i wrócił o 10.10 z Birkenwerdy." (Wiadomości Kolei Północnej, 3-ego czerwca 1925 roku)

Od 1-ego grudnia 1930 roku istnieje dla berlińskiego systemu szybkiej kolei miejskiej oficjalna nazwa "S-Bahn". To rozwiązanie komunikacyjne powstawało od połowy XIX wieku. Na początku była ona przewidziana tylko dla przewozu towarów; wkrótce pojawił się pomysł "kolei w kształcie pierścienia"dla ruchu pasażerskiego, która miała prowadzić w dużym kole dookoła miasta. Pankow, Weissensee, Lichtenberg, Rixdorf (Neukölln), Tempelhof, Schöneberg, Wilmersdorf i Charlottenburg miały zostać włączone do tego systemu. Myślą przewodnią było stworzenie pracującym możliwości znalezienia w wymienionych miejscowościach tańszych mieszkań niż  w Berlinie. W 1872 roku ruszył pierwszy pociąg komunikacji pasażerskiej, pierścień został zamknięty w roku 1877. Brakowało jeszcze połączenia przez Berlin.

Spółka Kolei Miejskiej rozpoczęła budowę w 1875 roku, ale zabrakło środków finansowych. Trzy lata później budowę szybkiej kolei miejskiej przejęło państwo. Wiosną 1882 roku kursowały pociągi z Dworca Śląskiego (Dworca Wschodniego) do dworca Charlottenburg. Ruch podmiejski odbywał się najpierw na torach kolei międzymiastowej. Zaniechano tego bardzo szybko, ze względu na bezpieczeństwo pasażerów oraz z innych powodów. W kierunku północnym pociągi odjeżdżają z Dworca Szczecińskiego, który zostaje otwarty dla ruchu podmiejskiego w lecie 1892 roku. W 1933 roku powstaje plan Kolei Północ - Południe, do której zostaje włączony odcinek Kolei Północnej, poprzez oddanie do użytku pod koniec lipca 1936 roku pierwszej części między Humboldthain i Unter den Linden. Pozostałe części są gotowe jesienią 1939 roku.
Przy okazji budowy odcinka północ - południe tory dla ruchu podmiejskiego zostają ułożone na Dworcu Szczecińskim w tunelu. W czasie ostatnich dni wojny, na początku maja 1945 roku, tunel szybkiej kolei miejskiej pod kanałem Landwehrkanal zostaje wysadzony, woda zalewa tereny aż do Dworca Szczecińskiego.

Już pod koniec maja 1945 roku radzieckie władze okupacyjne wydają rozkaz naprawy tego tunelu. Z Dworca Szczecińskiego kursują od 13-ego sierpnia 1945 roku ponownie pociągi w kierunku północnym. Odcinek po odcinku trasa zostaje wyremontowana i od jesieni 1947 roku możliwa jest komunikacja kolejowa bez przerw. Potem przychodzi 13 sierpnia 1961 roku. Sygnały przełączają się na czerwone światło: Dworce Plac Poczdamski, Unter den Linden, Oranienburger Tor (= Brama Oranienburska) i Nordbahnhof (= Dworzec Północny) zostają zamknięte. Tylko dworzec Friedrichstrasse pozostaje otwarty dla podróży tranzytowych ó jeden tor dla metra i jeden tor dla szybkiej kolei miejskiej. Zamknięta sieć komunikacyjna zostaje rozcięta.

Hohen Neuendorf staje się dworcem końcowym dla wszystkich pasażerów przyjeżdżających z kierunku Oranienburga. Trzeba wybudować nowe połączenie szybkiej kolei miejskiej do Berlina. Już 19-ego listopada 1961 roku ówczesny przewodniczący Izby Ludowej (= parlament NRD) Johannes Dieckmann może uroczyście otworzyć pierwszy kurs do Berlina-Blankenburg. "Kursuje nowa szybka kolej miejska / Odświętnie udekorowany przejechał w niedzielę rano pierwszy pociąg szybkiej kolei miejskiej nową trasę Oranienburg-Berlin, po przecięciu przez Dieckmanna białej wstęgi na dworcu Oranienburg. Budowa trwała 72 dni." (Märkische Volksstimme, 22.11.1961) "W niedzielę, 19-ego tego miesiąca, ruszy po raz pierwszy szybka kolej miejska między Oranienburgiem i Berlinem. W pierwszym pociągu, który przejedzie około godziny 9.30 przez Bergfelde, będzie sie-dział w pierwszym wagonie minister Kramer, którego my wszyscy chcemy serdecznie pozdrowić. Odpowiednie komunikaty odnośnie tego są już napisane." (czwarte posiedzenie rady gminy Berg-felde, 17.11.1961 roku)

Pociąg tylko przejeżdża przez Bergfelde. Dopiero 27-ego maja 1962 roku wszystko jest gotowe. "Nowy dworzec Bergfelde zostaje oddany 27-ego maja 1962 roku do eksploatacji. Pociągi kursują z Bergfelde w kierunku Berlina co godzinę." (Nowa Oranienburska Gazeta, 23.05.1962 roku) Istniejerównież zachodnioberlińska sieć szybkiej kolei miejskiej, która jest przez mieszkańców Berlina Zachodniego, szczególnie tuż po 13-tym sierpnia, bojkotowana. Połączenia są coraz bardziej ograniczane. W roku 1984 BVG przejmuje zarządzanie szybkiej kolei miejskiej w Berlinie Zachodnim, stopniowo zostają oddane do użytku dotychczas zamknięte odcinki. Tak więc mieszkańcy Frohnau mogą od 1-ego października 1984 roku ponownie jeździć szybką koleją miejską do stacji Gesundbrunnen.

W nocy z 9-ego na 10-ego listopada 1989 roku upada Mur ó najbardziej znienawidzona budowla, nie tylko Berlina. "Dworce-widma" budzą się do nowego życia, rozerwana sieć szybkiej kolei miej-skiej między Berlinem Wschodnim i Zachodnim zostaje na nowo óutkana". Tylko kilka dat:

2 lipca 1990 r. - ponowne otwarcie stacji óOranienburger Strasse" (Ulica Oranienburska); 1 września 1990 r. - Unter den Linden i Nordbahnhof (Dworzec Północny) są znowu otwarte. Aby szybka kolej miejska mogła ponownie kursować bez przerwy z Oranienburga do jeziora Wannsee, konieczne jest zamknięcie części trasy od kwietnia 1991 roku do wiosny 1992 roku. 31-ego maja pociągi jeżdżą po raz pierwszy po zbudowaniu Muru znowu z Frohnau do Hohen Neuendorf.

Jürgen Radtke  

wróć do spisu treści